Kimler Kurban Kesmekle Yükümlüdür?
Kurban kesmek, maddi imkânı yeterli olan Müslümanlar için
yerine getirilmesi gereken mali ibadetlerden biridir. Kurban Bayramı
yaklaşırken en çok merak edilen konuların başında kimler kurban kesmekle
yükümlüdür sorusu gelir. Her Müslüman için kurban kesme sorumluluğu aynı
şekilde değerlendirilmez. Kişinin dini açıdan sorumlu kabul edilmesi, belli bir
mal varlığına sahip olması ve seferi durumda bulunmaması gerekir.
Kurban ibadetinde temel ölçü, kişinin asli ihtiyaçları ve
borçları dışında belirli bir maddi güce sahip olmasıdır. Ev, temel ev eşyaları,
günlük yaşam giderleri, bakmakla yükümlü olunan kişilerin ihtiyaçları ve
ödenmesi gereken borçlar bu hesaplamanın dışında tutulur. Bunlar çıkarıldıktan
sonra elde kalan mal varlığı nisap miktarına ulaşıyorsa kişi kurban kesmekle
yükümlü olur.
Hanefî mezhebine göre kurban kesmenin gerekli olması için
kişinin akıl sağlığının yerinde olması, büluğa ermiş bulunması, Müslüman
olması, seferi olmaması ve nisap miktarı mala sahip olması gerekir. Burada
dikkat edilmesi gereken nokta, zekâttaki gibi malın üzerinden bir yıl geçme
şartının aranmamasıdır. Malın artıcı nitelikte olması da gerekmez. Kişi, Kurban
Bayramı günlerinde gerekli maddi yeterliliğe sahipse kurban ibadetiyle sorumlu
kabul edilir.
Kurban Kesmekle Yükümlü Olmanın Şartları
Kurban kesme sorumluluğu için ilk şart Müslüman olmaktır.
Kurban, İslam’da mali yönü bulunan bir ibadet olduğu için dini sorumluluk
taşıyan Müslüman kişileri ilgilendirir. İkinci şart akıl sağlığının yerinde
olmasıdır. Akli dengesi yerinde olmayan kişiler dini yükümlülükler bakımından
sorumlu kabul edilmez.
Bir diğer şart büluğa ermiş olmaktır. Çocuklar, kendi
malları bulunsa bile kurban kesmekle doğrudan yükümlü sayılmaz. Büluğ çağına
ulaşmış, dini açıdan sorumluluk yaşına gelmiş kişiler için kurban kesme
şartları değerlendirilir.
Seferi olmamak da kurban kesme yükümlülüğünde önemli bir
ölçüdür. Yolcu hükmünde olan kişiler için kurban kesmek zorunlu değildir. Fakat
seferi olan kişi imkânı varsa ve kendi isteğiyle kurban keserse sevap kazanır.
Burada mecburiyet ile gönüllü ibadet ayrımı yapılmalıdır.
Nisap Miktarı Mal Ne Demektir?
Kurban kesmekle yükümlü olmak için kişinin temel ihtiyaçları
ve borçları dışında nisap miktarı mala sahip olması gerekir. Nisap, dini açıdan
zenginlik ölçüsü olarak kabul edilen alt sınırı ifade eder. Kurban için esas
alınan ölçü, 24 ayar 80,18 gram altın ya da bunun değerinde para veya mala
sahip olmaktır.
Bu mal nakit para olabilir. Altın, gümüş, ticaret malı,
fazla eşya veya değeri nisap miktarına ulaşan farklı varlıklar da hesaba
katılabilir. Önemli olan, kişinin zaruri ihtiyaçları ve borçları çıkarıldıktan
sonra elinde bu değere ulaşan bir imkânın kalmasıdır.
Kurban ibadetinde malın üzerinden bir yıl geçmiş olması
gerekmez. Zekâtta aranan yıllanma şartı kurbanda aranmaz. Kişi bayram
günlerinde nisap miktarı mala sahipse kurban kesmekle yükümlü hale gelir. Malın
gelir getiren ya da sürekli artan bir mal olması da şart değildir. Bu yönüyle
kurban yükümlülüğü, zekât hesabından farklı değerlendirilir.
Kimler Kurban Kesmek
Zorunda Değildir?
Akıl sağlığı yerinde olmayanlar, büluğa ermemiş çocuklar,
seferi durumda bulunanlar ve nisap miktarı mala sahip olmayan kişiler kurban
kesmekle yükümlü değildir. Maddi imkânı yeterli olmayan bir kişinin borçlanarak
kurban kesmesi gerekmez. Kurban ibadetinde esas olan, kişinin sahip olduğu
imkânla bu ibadeti yerine getirebilmesidir.
Seferi olan kimseler için de kurban kesmek zorunlu değildir.
Fakat yolcu durumundaki bir kişi isterse kurban kesebilir. Bu durumda ibadet
geçerli olur ve kişi sevap kazanır. Yine de dini sorumluluk açısından seferi
kişiye kurban vacip görülmez.
Aile içinde herkes adına ayrı kurban kesilip kesilmeyeceği
de sık sorulan konulardan biridir. Hanefî mezhebine göre şartları taşıyan her
birey ayrı ayrı sorumlu olur. Eşlerden biri nisap miktarı mala sahipse kendi
adına kurban keser. Diğer eşin mal varlığı yeterli değilse onun adına kurban
zorunlu olmaz.
